1. Najvažnije ukratko
Školska šahovska takmičenja imaju pojedinačni i ekipni deo. Pojedinačno se igra po razredima, odvojeno za učenike i učenice, dok se ekipno igra na 6 tabli. Šahovski satovi su obavezni, takmičari se prijavljuju najkasnije 30 minuta pre početka, rezultati se javno objavljuju, a izveštaj se dostavlja nadležnom koordinatoru i Školskoj upravi.
2. Cilj i vrste takmičenja
Cilj školskih takmičenja je popularizacija šaha, razvoj logičkog mišljenja, koncentracije, strpljenja, sportskog ponašanja i zdravog takmičarskog duha među učenicima.
- Organizuje se za svaki razred.
- Učenici i učenice igraju u odvojenim grupama.
- Učenik može nastupiti i pojedinačno i ekipno.
- Igra se na 6 tabli.
- Ekipa može imati do 3 rezerve.
- Meč može početi ako su prisutna najmanje 3 člana ekipe.
3. Priprema i organizacija takmičenja
- Odrediti školu domaćina u saradnji sa nadležnim savezom i školskom upravom.
- Imenovati koordinatora i prikupiti podatke sa prethodnog nivoa takmičenja.
- Obavestiti škole, nastavnike i takmičare elektronskom poštom i preko internet stranice.
- Objaviti pravilnik: najmanje 7 dana pre takmičenja, a za školski nivo najmanje 4 dana pre početka.
- Obezbediti sudije, program za parovanje, oglasnu tablu, stolove, stolice, table, figure, satove, formulare i olovke.
- Na vidno mesto postaviti pravilnik, stručno uputstvo, startne liste, parove i rezultate.
4. Propozicije igre
| Stavka | Pravilo |
|---|---|
| Pravila igre | Igra se po FIDE pravilima za ubrzani šah. |
| Šahovski satovi | Obavezni su kada ih organizator ima na raspolaganju. |
| Tempo igre | 15 minuta po igraču, 7 kola. |
| Alternativni tempo | 10 minuta + 5 sekundi po potezu, 7 kola, ako postoje digitalni satovi. |
| Nemoguć potez | U rapidu i blicu sa satom prvi završen nemoguć potez donosi protivniku 1 minut, a drugi nemoguć potez istog igrača gubi partiju. |
| Program za parovanje | SwissManager ili drugi program uz saglasnost koordinatora. |
Kriterijumi kod deobe mesta
- Međubuholc -1
- Međusobni susret
- Veći broj pobeda
- Sonneborn-Berger
- Aranc
- Pobeda ekipe: 3 meč boda.
- Nerešeno: 1 meč bod.
- Kriterijumi: poeni, međusobni susret i još dva kriterijuma iz pravilnika.
5. Nivoi takmičenja
| Nivo | Opis |
|---|---|
| Školsko | Organizuje škola. Namenjeno je učenicima zainteresovanim za šah. |
| Opštinsko | Učestvuju učenici koji su se kvalifikovali sa školskog takmičenja. |
| Okružno / gradsko | Učestvuju takmičari kvalifikovani sa opštinskog nivoa. U Beogradu se organizuje gradsko takmičenje. |
| Republičko | Učestvuju takmičari i ekipe kvalifikovani sa okružnog ili gradskog nivoa. |
Direktan plasman
- Prvoplasirani sa prethodnog okružnog ili gradskog takmičenja ima pravo direktnog nastupa na okružnom takmičenju naredne školske godine.
- Prvoplasirani sa prethodnog republičkog takmičenja ima pravo direktnog nastupa na republičkom takmičenju naredne školske godine.
- Drugoplasirani i trećeplasirani sa prethodnog republičkog takmičenja imaju pravo direktnog nastupa na okružnom, odnosno gradskom takmičenju.
- Direktno plasirani takmičari ne nastupaju na prethodnim nivoima.
6. Ekipno takmičenje
Ekipa se sastoji od učenika i učenica škole i igra se na 6 tabli. Prve dve table igraju učenici, poslednje dve table igraju učenice, a treća i četvrta tabla su slobodan izbor. Ekipa mora imati najmanje 2 učenika i najmanje 2 učenice, a može imati do 3 rezerve.
7. Sudijski vodič za školska takmičenja
Pomoćni sudija ne vodi partiju umesto igrača. Njegov zadatak je da prati igru, čuva red, smiruje situaciju, beleži važne momente i na vreme obavesti glavnog sudiju ako nastane problem.
- posmatra partije, sat i ponašanje igrača,
- pomogne kod rekonstrukcije pozicije,
- prati nepravilne poteze i pad zastavice,
- postupa mirno, jasno i neutralno.
- daje savete ili komentariše poziciju,
- pokazuje potez,
- upozorava igrača da nije pritisnuo sat, osim kada pravila to dozvoljavaju,
- presuđuje napamet kada nije siguran.
8. Najvažnija pravila za tablom
Pre početka partije
- Tabla mora biti pravilno okrenuta: belo polje desno iz ugla belog.
- Figure moraju biti pravilno postavljene, dame na svojoj boji.
- Beli igra prvi, a sat se pokreće u vreme početka partije.
Taknuto – maknuto
Ako igrač namerno dodirne svoju figuru, mora da igra tom figurom ako postoji legalan potez. Ako dodirne protivničku figuru, mora da je uzme ako je uzimanje legalno. Ako želi samo da namesti figuru, mora pre dodirivanja jasno reći „popravljam” ili „j’adoube”.
Sat
- Potez je završen kada igrač odigra potez i istom rukom pritisne sat.
- Zabranjeno je pritiskati sat pre poteza, udarati po satu ili držati prst iznad dugmeta.
- Igrač sme zaustaviti sat samo sa opravdanim razlogom, na primer da pozove sudiju.
Nepravilan potez
Nepravilan potez je završen tek kada igrač pritisne sat. U rapidu i blicu prvi završen nepravilan potez donosi protivniku 1 minut, a drugi završen nepravilan potez istog igrača gubi partiju, osim ako protivnik ne može matirati nijednim nizom legalnih poteza – tada je remi. U standardnoj partiji kod prvog završenog nepravilnog poteza protivniku se dodaju 2 minuta.
9. Završetak partije, remi i ponašanje
| Ishod | Kada nastaje |
|---|---|
| Pobeda matom | Kada je protivnički kralj legalnim potezom matiran. |
| Pobeda predajom | Kada protivnik jasno preda partiju. |
| Remi patom | Igrač na potezu nije u šahu, ali nema nijedan legalan potez. |
| Remi mrtvom pozicijom | Nijedna strana ne može matirati nijednim nizom legalnih poteza. |
| Pad zastavice | Igrač gubi na vreme, osim ako protivnik ne može dati mat – tada je remi. |
Remi
Remi se može ponuditi posle odigranog poteza, a pre pritiskanja sata. Ponuda se ne može povući. Remi se može reklamirati kod tri puta iste pozicije ili po pravilu 50 poteza, ako su ispunjeni uslovi.
Ponašanje
- Zabranjeni su saveti, beleške, elektronski uređaji i ometanje protivnika.
- Igrači koji završe partiju postaju gledaoci i ne smeju se mešati u druge partije.
- Gledaoci koji primete problem mogu obavestiti samo sudiju.
10. Izveštaj i praktična check-lista
Izveštaj sa takmičenja sastavlja glavni sudija i dostavlja ga koordinatoru i Školskoj upravi u roku od 15 dana po završetku takmičenja.
Izveštaj treba da sadrži:
- naziv takmičenja, organizatora, mesto i vreme održavanja,
- broj učesnika i broj nagrađenih učenika,
- tabelarni prikaz nagrađenih učenika: ime i prezime, razred, škola i mesto,
- analizu takmičenja: prednosti, slabosti i predloge za unapređenje.
- ☐ Objaviti raspis i pravilnik.
- ☐ Prikupiti prijave.
- ☐ Obezbediti sudije i opremu.
- ☐ Pripremiti salu i oglasnu tablu.
- ☐ Prijava 30 minuta ranije.
- ☐ Provera identiteta.
- ☐ Isticanje startne liste.
- ☐ Objava parova i rezultata.
- ☐ Objaviti konačne rezultate.
- ☐ Dodeliti diplome i nagrade.
- ☐ Sastaviti izveštaj.
- ☐ Proslediti rezultate za sledeći nivo.
- ☐ Belo polje desno.
- ☐ Dame na svojoj boji.
- ☐ Satovi podešeni.
- ☐ Pomoćne dame dostupne.
- ☐ Rezultati potpisani/provereni.